Wilki w fotografii Ronana Donovana - wystawa w Arboretum w Ashveille

 

Mam nadzieję, 

że patrząc na dziką przyrodę 

uwiecznioną na tych zdjęciach, 

widzowie poczują impuls, 

by stanąć w jej obronie.

Ronan Donovan

W naszym Arboretum można obecnie obejrzeć piękną i wyjątkowo interesującą wystawę fotograficzną poświęconą wilkom. Ekspozycja ta, przygotowana jest przez National Geographic Society oraz National Museum of Wildlife Art. Autorem tych niezwykłych zdjęć jest Ronan Donovan* – fotograf i badacz współpracujący z National Geographic. 

Wystawa Wilki: Fotografie Ronana Donovana pozwala przyjrzeć się codziennemu życiu wilków w Arktyce – temu, jak polują, bawią się, przemieszczają i odpoczywają w jednym z najsurowszych środowisk na Ziemi.

Od 2014 roku Ronan Donovan bada relacje między dzikimi wilkami a ludźmi. Miejscem, w którym rozpoczął obserwację i fotografowanie wilków, był Park Narodowy Yellowstone; tam również analizował  przyczyny utrzymującego się konfliktu na linii człowiek–wilk.

Yellowstone jest jednym z najbardziej dostępnych miejsc na świecie, w których można obserwować zachowania wilków i fotografować te zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Mimo to żyjące tam wilki zachowują dużą ostrożność w obecności ludzi.  

Aby zbliżyć się do wilków i obserwować ich naturalne zachowanie, Ronan musiał udać się w miejsce, w którym zwierzęta nie miałyby powodów, by bać się ludzi – wyruszył więc na wyspę Ellesmere*, położoną w północnych rejonach Kanady. Latem na wyspie panuje dzień polarny, a żyjące tam wilki zamieszkują otwartą tundrę. Było to idealne otoczenie, by w pełni wejść w codzienne życie dzikich wilków.

Choć wyspa Ellesmere jest w znacznej mierze pokryta trwałymi czapami lodowymi, wolne od lodu doliny zapewniają pożywienie piżmowołom (muskoxen), które stanowią główną zwierzynę łowną dla żyjących na wyspie wilków. Na tej szerokości geograficznej słońce świeci nieprzerwanie przez całe lato. Ronan Donovan często pracował bez przerwy przez 20–40 godzin, śledząc wilki, a nieustanne światło dzienne sprawiało, że taki tryb pracy był możliwy do zniesienia.

Wilki z Wyspy Ellesmere - Wyprawa na wyspę Ellesmere pozwoliła Ronanowi Donovan przenieść się w czasie – do miejsca, w którym wilki wiodą życie wolne od częstych, gwałtownych konfliktów z ludźmi, do jakich dochodzi w innych zakątkach świata.

Podczas trzech wizyt badacz skupił się przede wszystkim na stadzie, które nazwał Polygon – od kształtu zbiorników wodnych znajdujących się w pobliżu wilczej nory. Ponieważ zwierzęta żyły w sąsiedztwie stacji meteorologicznej, były przyzwyczajone do obecności ludzi oraz używanego przez nich sprzętu; zupełnie nie przeszkadzał im Ronan, który śledził je, poruszając się pojazdem terenowym (ATV).

Poznając członków stada, Ronan nadał im imiona. Przywódczynią grupy była White Scarf (Biały Szal), a jej partnerem – Clean Coat (Czysta Sierść).

Bright Eyes (Jasne Oczy) oraz One Eye (Jedno Oko – nazwana tak ze względu na uszkodzone lewe oko) były dorosłymi siostrami. Gray Mane (Szara Grzywa) i Slender Foot (Smukła Łapa) to wilki jednoroczne. W stadzie były również cztery szczenięta.

Wilki te żyją w niepewnych warunkach. Zmiany klimatu gwałtownie przekształcają Arktykę, która ociepla się cztery razy szybciej niż reszta planety. Zaburza to ekosystem, od którego zależy przetrwanie tych zwierząt. Przykładowo, globalne ocieplenie wywołało epidemię bakteryjną, która zdziesiątkowała populacje wołów piżmowych na niektórych obszarach – liczba zdrowych osobników spadła tam aż o 80 procent.

✯ Dwunastotygodniowe szczenię przeciąga się w wrześniowym zmierzchu na wyspie Ellesmere, a jego brat żuje kość po posiłku, na który złożyło się świeże mięso woła piżmowego (muskox). Zanim nadejdzie zima, arktyczne szczenięta muszą nabrać masy i – gdy tylko staną się wystarczająco duże, by wyruszyć w drogę – nauczyć się od członków swojej rodziny kluczowych umiejętności przetrwania.

✯ W oddali widać resztę jego stada; roczny samiec, zwany Szarą Grzywą (Gray Mane), przemierza wyżej położone tereny wyspy Ellesmere w poszukiwaniu pożywienia. Podczas tej wyprawy łowieckiej stado pokonało 60 mil (97 kilometrów) w ciągu czterdziestu godzin,  co zaowocowało  upolowaniem czterech zajęcy polarnych.

✯ Szczenięta z grupy Polygon odpoczywają, leżąc jedno na drugim, podczas gdy dorosłe osobniki wylegują się w pobliżu. Po udanym polowaniu wilki często śpią spokojnie nawet przez 12 godzin – z pełnymi brzuchami, w otoczeniu swojej rodziny.

✯ Bright Eyes (po prawej) oraz cztery szczenięta ze stada Polygon odpoczywają po posiłku, na który złożyły się szczątki dorosłego samca woła piżmowego. Szczenięta po raz pierwszy doświadczą nocnych ciemności, gdy słońce zacznie chować się za horyzontem. Wkrótce słońce zniknie na cztery długie, mroźne miesiące

✯ Członkowie grupy Polygon witają się ze sobą. Jedno ze szczeniąt ociera się pyszczkiem o przywódczynię stada, White Scarf (skrajnie po prawej). Takie ocieranie się jest powszechnym sposobem powitania.

Drugie szczenię, ocierając się o Slender Foot, jednocześnie w zabawie podgryza pióro.

✯ White Scarf, stojąca na czele grupy, wraz z wiekiem napotykała coraz większe trudności podczas polowań. Bez jej przywództwa i wskazówek stado miało problem ze zdobywaniem pożywienia.

Jednak podczas jednej z ostatnich sesji zdjęciowych, które Ronan przeprowadził ze stadem w 2018 roku, zwierzęta miały udane, pięciogodzinne polowanie, któremu przewodziły osobniki o imionach Clean Coat, One Eye, Bright Eyes oraz Gray Mane

✯ Gray Mane, wilk mający ponad rok, ze stada Polygon, przerywa jedzenie mięsa wołu piżmowego w chwili, gdy wrześniowe słońce dotyka horyzontu. Piękne barwy, które tu widać, są rzadkością w krainie, gdzie przez cztery miesiące w roku słońce w ogóle nie zachodzi, a przez kolejne cztery panuje nieprzerwana noc.

Polowanie w Arktyce - wilki wykształciły cechy fizyczne i społeczne, takie jak zdolność do współpracy, dzięki którym są znakomitymi łowcami. Cechuje je również niezwykła zdolność adaptacji, dzięki której zasiedlają różnorodne środowiska. Rodzaj zwierzyny, na którą polują, zależy od zajmowanego przez nie siedliska: wilki z wyspy Ellesmere żywią się karibu, zającami polarnymi, lemingami, ptakami, a przede wszystkim wołami piżmowymi.

Polowanie w Arktyce – wilki wykształciły cechy fizyczne i społeczne, takie jak zdolność do współpracy, dzięki którym są znakomitymi drapieżnikami. Cechuje je również niezwykła zdolność adaptacji, co pozwala im zasiedlać bardzo różnorodne środowiska. Rodzaj zwierzyny, na którą polują, zależy od zajmowanego przez nie siedliska: wilki na wyspie Ellesmere żywią się karibu, zającami polarnymi, lemingami, ptakami, a przede wszystkim wołami piżmowymi.

Grupa Polygon, podobnie jak inne wilki, wypracowała skuteczne techniki łowieckie. Gdy wilki napotykają stado wołów piżmowych, najpierw ruszają w jego stronę, by zmusić zwierzęta do ruchu. Pozwala to drapieżnikom zidentyfikować najsłabsze osobniki. Jeśli stado zaczyna uciekać, pozostawiając w tyle młode lub słabe sztuki, wilki zyskują okazję do ataku. Woły piżmowe dysponują jednak własnymi, skutecznymi mechanizmami obronnymi – potrafią zbijać się w ciasną grupę, co często pozwala im skutecznie odeprzeć atak.

✯ Polowania w Arktyce często trwają wiele godzin.

Na zdjęciu widać konfrontację między wilkami a wołami piżmowymi, która zakończyła się po sześciu godzinach; woły piżmowe zajęły wyżej położony teren i skutecznie się broniły, aż wilki zrezygnowały.

✯ Woły piżmowe utworzyły szczelną barierę, by chronić swoje młode; ich ostre rogi skierowane są na zewnątrz. Ten imponujący manewr obronny nazywany jest "rozetą" – to mur złożony z poszczególnych osobników, z których każdy może ważyć od 270 do 360 kilogramów. Nawet działając w grupie, wilki mają znikome szanse na przełamanie takiej formacji i zazwyczaj wycofują się, by poszukać łatwiejszej zdobyczy.

✯ Fotopułapka uruchamia się, gdy roczne wilki Gray Mane (po prawej) i Slender Foot (po skrajnej lewej) żerują na szczątkach dorosłego woła piżmowego. Grupa Polygon odwiedzała tę padlinę z przerwami przez ponad miesiąc; zaglądały do ​​niej również wilki z innych stad.

Komunikacja wilków - wilki to zwierzęta o silnie rozwiniętych zachowaniach społecznych, dysponujące złożonymi metodami komunikacji. Dzięki wyrazistym oczom, uszom i ogonom potrafią porozumiewać się z innymi członkami grupy. Posiadają również duże, wrażliwe uszy, które zapewniają im doskonały słuch – dzięki temu słyszą wycie innych osobników nawet z dużej odległości. Potrafią komunikować się także wtedy, gdy znajdują się poza zasięgiem słuchu, pozostawiając w określonych miejscach ślady zapachowe za pomocą moczu.

Każdy wilk pełni w stadzie unikalną rolę, a przetrwanie wszystkich członków grupy zależy od wzajemnej współpracy.

Dorosłe osobniki dostarczają pożywienie samicom przebywającym w norach z potomstwem oraz opiekują się młodymi. Wspólnie uczą też szczenięta polowania, porozumiewania się i rozpoznawania zagrożeń. Wilki w wieku około roku często pomagają w wychowywaniu młodych oraz w polowaniach.

Wilki między drugim a piątym rokiem życia – zazwyczaj pełnią funkcję głównych łowców, podczas gdy starsze osobniki kierują resztą stada w sytuacjach niebezpiecznych. Stada, w których znajdują się starsze wilki, częściej wychodzą zwycięsko z konfrontacji z innymi grupami, co wynika z doświadczenia i wiedzy, jaką wnoszą one do takich akcji.

✯ Wycie wilka może rozprzestrzenić się na odległość nawet 16 kilometrów na rozległym, otwartym terenie, takim jak Wyspa Ellesmere’a. Tutaj siostry Jednookie i Jasne Oczy wołają do członków rodziny, którzy przeprowadzali się na południe, aby zbadać ich terytorium. Z czasem stado rozdzieliło się; zmęczone szczenięta pozostały w norze używanej w poprzednim roku, podczas gdy dorosłe osobniki ruszyły dalej na południe.

✯ Rodzina wilków arktycznych wyje wspólnie po sytym posiłku, na który złożyło się mięso woła piżmowego – było to pierwsze świeże mięso, jakiego kiedykolwiek spróbowały sześciotygodniowe szczenięta.

Wilki wyją z różnych powodów: by poinformować pozostałych członków stada o swoim położeniu, odstraszyć rywalizujące stada, a czasem po prostu po to, by okazać przywiązanie innym członkom swojej grupy.

✯ Siostry Bright Eyes (po lewej) oraz One Eye bawią się, ścigają się o zmierzchu, tuż po pełnym napięcia spotkaniu z samotnym wilkiem spoza stada Polygon. Zabawa pełni u ssaków społecznych ważną funkcję: pozwala rozładować stres, wzmacnia więzi oraz doskonali zwinność i umiejętność współpracy – cechy kluczowe dla skutecznych polowań.

✯ Ośmiotygodniowe szczenięta z grupy Polygon stają przed trudną przeszkodą – strumieniem. Dorosłe osobniki zdążyły już oddalić się z pola widzenia, a szczenięta skomlały nad brzegiem wody. Wtedy wróciła do nich ich starsza siostra, One Eye.

Gdy One Eye znalazła się przy nich, największy samiec zdecydował się wejść do wody i poprowadził resztę na drugi brzeg.

✯ Stado Polygon przeszukuje fiord Greely w poszukiwaniu wołów piżmowych i zająców polarnych. Polowanie to trwało 40 godzin i objęło dystans 65 mil (105 kilometrów) – był to wówczas najdłuższy odcinek, jaki kiedykolwiek pokonały cztery szczenięta z tej grupy. Pod koniec wędrówki młode skomlały, wyraźnie niezadowolone, z trudem dotrzymując kroku dorosłym osobnikom.

Wędrówki wilków - Dystans, jaki grupa pokonuje w ciągu dnia, zależy od wielkości jej terytorium oraz tras migracji zwierzyny, na którą poluje. Wilki żyjące na wolności muszą polegać na swoich umiejętnościach łowieckich, aby przetrwać; przemierzają więc takie odległości, jakie są niezbędne, by zapewnić pożywienie sobie i całemu  stadu. 

Poruszając się kłusem z prędkością około ośmiu kilometrów na godzinę, wilki z wyspy Ellesmere potrafią w ciągu jednego dnia pokonać znaczne dystanse w poszukiwaniu jedzenia. 
Umożliwiają im to wykształcone w toku ewolucji cechy fizyczne: wytrzymałe opuszki łap, duże serce i płuca oraz długie, smukłe kończyny. Dzięki odpowiedniemu ruchowi w stawach potrafią wprawić swoje ciało w ruch, nie marnując przy tym energii. Pozwala im to przebyć nawet 80 kilometrów dziennie w poszukiwaniu ofiar.

                                  ✯   ✯   ✯   ✯   ✯   ✯

Historia wilków. Zanim Europejczycy skolonizowali obie Ameryki, szacuje się, że po większej części Ameryki Północnej swobodnie wędrowały dwa miliony wilków, które przez tysiące lat współistniały z rdzennymi mieszkańcami tych terenów. Jak twierdzi Shane Doyle z plemienia Apsáalooke: "Wilki miały własną kulturę, własne zwyczaje i własne pieśni, których ludzie się od nich uczyli".

W miarę jak w XIX wieku osadnicy przemieszczali się na zachód, relacje między wilkami a ludźmi uległy zmianie. Europejczycy traktowali ziemię, ludzi i dziką przyrodę w sposób odmienny od rdzennych mieszkańców. Przekształcili Amerykę Północną, dostosowując ją do rolniczego stylu życia, co wiązało się z wypieraniem i zabijaniem rdzennej ludności oraz niszczeniem naturalnych cykli przyrodniczych. Myśliwi polowali na zwierzynę, taką jak jelenie wapiti czy bizony, co zmusiło wilki i inne drapieżniki do atakowania bydła hodowlanego i doprowadziło do konfliktów z osadnikami. 
Zabijanie wilków stało się źródłem zarobku – myśliwi otrzymywali nagrody pieniężne za każdego zabitego osobnika. Szacuje się, że w latach 1870–1877 w samej Montanie zabijano rocznie 100 000 wilków. Do połowy XX wieku gatunek ten został niemal całkowicie wytępiony na terenie kontynentalnych Stanów Zjednoczonych.

W XIX i XX wieku w Stanach Zjednoczonych prowadzono systematyczną eksterminację wilków. Ustawa o Parku Narodowym Yellowstone z 1872 roku miała chronić jego teren przed "bezmyślnym niszczeniem". Wielu ludzi błędnie uważało, że wilki doprowadzą do spustoszenia, polując na zwierzynę żyjącą w granicach parku. Do 1926 roku wilki zostały całkowicie wyeliminowane z Yellowstone przez Służbę Parków Narodowych; przez kolejne 70 lat w parku pojawiały się jedynie pojedyncze, zabłąkane osobniki.

W 1973 roku Kongres przyjął ustawę o ochronie gatunków zagrożonych (Endangered Species Conservation Act), która nakładała obowiązek ochrony zagrożonych zwierząt, "aby zapobiec ich wyginięciu i doprowadzić do odbudowy populacji... do poziomu, w którym ochrona prawna nie będzie już potrzebna". Działania te doprowadziły ostatecznie do przywrócenia wilków w Parku Narodowym Yellowstone.

W styczniu 1995 roku schwytano 14 wilków szarych w prowincji Alberta w Kanadzie i przetransportowano je do Parku Narodowego Yellowstone w stanie Wyoming. Przez dziesięć tygodni przebywały one w zagrodach, przystosowując się do nowego środowiska. 24 marca 1995 roku zostały wypuszczone na wolność. W ciągu kolejnych dwóch lat do parku sprowadzono kolejne wilki. To właśnie one są przodkami populacji zamieszkującej dziś region Yellowstone.

Obserwacja wilków stanowi istotny element gospodarki regionu Yellowstone. Setki tysięcy ludzi przybywają do parku w nadziei na ujrzenie tych skrytych zwierząt, co każdego roku przynosi regionowi dziesiątki milionów dolarów. Osoby zajmujące się obserwacją wilków spędzają na tym zajęciu długi czas – niekiedy całe miesiące – śledząc drapieżniki przy użyciu lornetek oraz obiektywów teleobiektywowych.

✯   ✯   ✯   ✯   ✯   ✯

* Ronan Donovan, biolog terenowy, który został fotografem przyrody i filmowcem, badał relacje człowieka z naturą i dziką przyrodą na wszystkich siedmiu kontynentach. Jego pasja do ochrony dzikich zwierząt i naturalnych siedlisk narodziła się w dzieciństwie, spędzonym w stanie Vermont, a rozwinęła podczas pracy w charakterze biologa terenowego, gdy prowadził badania nad sowami plamistymi oraz szympansami. Z czasem zaczął opowiadać historie za pomocą obrazów – swoich fotografii. 

Oprócz projektu dla National Geographic poświęconego wilkom, Donovan dokumentował konflikty między ludźmi a szympansami w Ugandzie, a także kontynuację dziedzictwa Dian Fossey, skupiając się na gorylach górskich w Parku Narodowym Wulkanów w Rwandzie.

* Wyspa Ellesmere – najbardziej wysunięty na północ punkt Kanady – znajduje się w odległości około 500 mil (800 kilometrów) od bieguna północnego. Jest to miejsce bardzo odległe i zimne, i ludzie zaglądają tu niezwykle rzadko; 40 procent powierzchni wyspy przez cały rok pokrywa lód.
W pełni  lata słońce nigdy nie zachodzi, a temperatura może wzrosnąć nawet do 61°F (16°C), przy średniej wynoszącej około 37,9°F (3,3°C). Zimą noc trwa miesiącami, a temperatura może spaść do -60°F (-51°C), przy średniej na poziomie -36°F (-38°C).

Jedyna wioska na wyspie, Grise Fiord, powstała w 1953 roku w wyniku przymusowego przesiedlenia rodzin inuickich w rejon High Arctic przeprowadzonego przez kanadyjski rząd. Grise Fiord to najbardziej wysunięta na północ stała osada w Kanadzie i jedno z najzimniejszych zamieszkanych miejsc na świecie – średnia temperatura wynosi tu 2,3°F (-16°C).

Klimat w tym regionie jednak się zmienia – i to w szybkim tempie. Arktyka ociepla się cztery razy szybciej niż reszta świata, co prowadzi do gwałtownych zakłóceń w ekosystemie, który historycznie zapewniał przetrwanie zarówno ludziom, jak i zwierzętom na tych terenach. To, co dzieje się w Arktyce, stanowi zapowiedz zmian, które – w miarę dalszego ocieplania się Ziemi – dotkną również bardziej wysunięte na południe regiony.

Korzystałem z informacji udostępnionych na wystawie w Arboretum.